Biegunka
Jest jedną z częstszych przypadłości u 3–6-latków. Podstawowym niebezpieczeństwem w jej przebiegu jest odwodnienie, a najważniejszym sposobem leczenia jest nawadnianie, jeśli to tylko możliwe – drogą doustną. Dlatego warto mieć na podorędziu tzw. płyn biegunkowy (Gastrolit, ORS 200, Orsalit, Floridral), którego skład zapewnia najefektywniejszy sposób nawadniania doustnego. W pierwszych czterech godzinach trwania biegunki trzeba dziecko wyłącznie poić tego typu płynem, często i intensywnie (w razie wymiotów płynem zimnym i małymi łykami), w dawce 50-100ml/kg masy ciała/4 godz. Do diety stosowanej przed zachorowaniem można powrócić po 4 godz. nawadniania doustnego, nie zapominając jednak o kontynuowaniu pojenia, zwłaszcza po każdym wolnym stolcu. Inne płyny tradycyjnie stosowane w nawadnianiu (marchwianka, mus jabłkowy, kompot jabłkowy itp.) nie są tak skuteczne jak płyn biegunkowy, jednak na pewno lepsze niż niestosowanie żadnego nawadniania (niekiedy dzieci lżej odwodnione odmawiają picia płynu biegunkowego).
Wskazania do stosowania antybiotyków w ostrej biegunce w chwili obecnej ograniczają się do: zakażeń wywołanych przez pałeczki czerwonki, cholerę, lamblie, pełzakowice. Zakażenie wywołane przez Salmonelle, mimo że budzi powszechną grozę, wymaga antybiotykoterapii tylko w ciężkich przypadkach, gdy występuje gorączka powyżej 38C i inne objawy ogólne lub bez względu na przebieg, gdy chory ma mniej niż 3 miesiące, stwierdzone niedobory odporności lub leczony jest lekami zmniejszającymi odporność (np. glikokortykoidami, czyli hormonami kory nadnerczy).
Zaparcie
Bardzo często u dzieci 3–6-letnich przyczyną zaparcia są czynniki psychogenne – przyjście na świat nowego dziecka, pójście do żłobka czy przedszkola. Choroba gorączkowa może powodować przejściowe zagęszczenie stolca, bolesną defekację i wtórne powstrzymywanie się dziecka od oddawania stolca. Prowadzi to do wytworzenia się mechanizmu błędnego koła – boli więc nie oddaję stolca, skoro go nie oddaję, stolec ulega zatwardzeniu, co wywołuje ból i tak przy braku skutecznej i szybkiej interwencji sprawa przeradza się w uporczywe zaparcie. Nie można tolerować długotrwałego nieoddawania stolca, a trafiają się dzieci z zalegającymi masami kałowymi wielkości piłki tenisowej lub większymi. W takich sytuacjach zwykle nie pomaga już lewatywa, a konieczne są drastyczne zabiegi usuwania mas kałowych w warunkach szpitalnych.
Czasem zaparcie jest tak skutecznie tolerowane przez rodziców, że zgłaszają się oni do lekarza z powodu nietrzymania stolca. Tego typu nietrzymanie stolca jest ostatnim stadium ciężkiego zaparcia, wymagającym długotrwałej terapii, często w warunkach szpitalnych i zaangażowania w proces leczenia psychologa klinicznego.
W początkowym okresie terapii konieczne bywa podanie czopka glicerynowego, wykonanie lewatywy. Do długotrwałego leczenia bez konsultacji lekarskiej nadaje się laktuloza 1-3 ml/kg/dobę, nie przekraczając dawki ok. 40 ml/dobę. Leczenie takie trzeba stosować długo i cierpliwie, gdyż inaczej bardzo szybko dochodzi do nawrotu objawów.
Oparzenia
Miejsce oparzone należy natychmiast schłodzić wodą, pęcherzy nie przebijać i nie zdejmować. Oparzenie pokryć jałowym opatrunkiem. Bardzo wskazane jest podanie leku przeciwbólowego (paracetamol). Oparzenia o większej powierzchni lub w takich okolicach jak krocze, twarz, oczy powinien zawsze obejrzeć lekarz.
Urazy
Wiek od 3 – 6 lat to okres niezwykle nasilonej wypadkowości związanej z nieograniczoną ruchliwością i eksploratywnością naszych pociech. Z zasięgu ręki 3–6-latków,usunąć trzeba wszystkie niebezpieczne przedmioty, zwłaszcza leki i chemikalia, noże i widelce. Nie należy im pozwalać samodzielnie bawić się żadnymi drobnymi przedmiotami (monety, baterie, zwłaszcza zegarkowe, szpilki, igły, gwoździe, śrubki),. Trzeba używać zabawek przeznaczonych dla dzieci w tym wieku. Półki i szafy należy przymocować do ściany, a okna zabezpieczać przed otwarciem przez dziecko itp.
Zatrucia
Postępowanie uzależnione jest od tego, czym się dziecko zatruło i jaką drogą.
- Inhalacja substancji szkodliwych – natychmiast wyprowadzić dziecko na świeże powietrze.
- Niebezpieczne substancje na ubraniu i/lub skórze – zdjąć ubranie, a skórę spłukać dużą ilością bieżącej wody.
- Niebezpieczne substancje w oczach – oko przepłukiwać intensywnie i długo czystą wodą ze szklanki.
- Doustne spożycie środków szkodliwych. Szczególnie niebezpieczne dla zdrowia i życia są: ługi (stosowane do przetykania zlewów – w płynie lub granulkach), leki należące do blokerów kanału wapniowego, opioidy, leki obniżające glikemię, przeciwdepresyjne. W przypadku spożycia leków, roślin i niektórych chemikaliów należy podać dziecku wodę do wypicia i sprowokować wymioty. Nie wolno tego robić pod żadnym pozorem, gdy dziecko napiło się ługu, kwasu, lotnych rozpuszczalników (benzyna, podpałka do grilla, rozpuszczalniki do lakierów) lub gdy jest z nim ograniczony kontakt, ma drgawki i nie ma odruchu wymiotnego. W przypadku wypicia silnych zasad lub kwasów należy podać dziecku do wypicia wodę w dawce 15 ml/kg i w żadnym wypadku nie prowokować wymiotów.
ALERGIE (wziewne, skórne i pokarmowe)
W pierwszych latach życia u dzieci z predyspozycjami do reakcji alergicznych dominują objawy ze strony skóry (atopowe zapalenie skóry, pokrzywka). Najczęstszymi alergenami są w tym okresie pokarmy, czasem niektóre kosmetyki. Pokarmami najczęściej uczulającymi, odpowiadającymi za prawie 90% wszystkich uczuleń, są białka mleka krowiego, białka jaja kurzego, orzeszki ziemne i pszenica. Inne czynniki rozpoznawane są zbyt często w stosunku do udokumentowanej naukowo częstości występowania. Uczulenie typu natychmiastowego można wykazać testami skórnymi, testami z krwi. Uczulenia powstające w innym mechanizmie, czyli nie natychmiastowym ujawniającym niekiedy dopiero po 3 dniach od kontaktu potwierdzić można testami eliminacji i prowokacji. Polegają na tym, że np. z diety lub otoczenia zabieramy podejrzany czynnik. Jeśli takie postępowanie przyniesie ze sobą ustąpienie objawów a nie podejrzewamy reakcji typu natychmiastowego (związanego z przeciwciałami IgE – reakcje takie mogą niekiedy być niebezpieczne) możemy przystąpić to testu prowokacji, czyli podania podejrzanego alergenu i oczekujemy na reakcję. Najlepszym rozwiązaniem jest podwójnie ślepa próba kontrolowana placebo, to znaczy, że ani lekarz ani matka nie wiedzą co jest podawane tak aby nie sugerowali się ani na tak ani na nie. W ten sposób udaje się potwierdzić tylko 40-60% uczuleń.
Alergia pokarmowa i skórna z wiekiem może przejść w alergię oddechową, czyli inhalacyjną. Najczęstszymi alergenami stają się wtedy: kurz domowy, roztocza kurzu domowego, pyłki traw i drzew, pleśnie, czasem sierść i naskórki zwierząt. W tym okresie często objawy alergii skórnej i pokarmowej łagodnieją lub ustępują a pojawiają się objawy z układu oddechowego: nieżyt alergiczny nosa (przewlekły katar), alergiczne zapalenie spojówek, nawracające zapalenia krtani lub objawy dychawicy oskrzelowej (przewlekły kaszel, duszności towarzyszące wysiłkowi, infekcjom i bez tych infekcji). Tę zmianę lokalizacji alergii nazywa się tzw. marszem alergicznym. W alergii oddechowej na niektóre alergeny wziewne skuteczne bywa odczulanie (można odczulać od ok. 5 roku życia).
Trzeba sobie zdawać sprawę, że tzw. pechowcy mogą mieć objawy zarówno skórne jak i pokarmowe i oddechowe jednocześnie i mogą reagować drogami oddechowymi nie tylko na alergeny wziewne, ale także pokarmowe.
Oparzenia słoneczne w okresie zimowo-wiosennym
W okresie zimowo-wiosennym często wielu z nas korzysta z kąpieli słonecznych związanych z wyjazdem w góry. Słońce w górach, na śniegu jest szczególnie zdradliwe i niezwykle łatwo o oparzenie, często połączone z odmrożeniem. Stąd konieczność właściwego zabezpieczania skóry. Należy stosować kremy natłuszczające z odpowiednim, czyli wysokim tzw. faktorem (SPF50+). U młodszych dzieci (do 3 roku życia) lepiej stosować preparat z filtrem mineralnym. Starszemu dziecku można stosować krem z filtrem chemicznym. Przy krótkich wypadach, a z takimi mamy do czynienia zwykle zimą, na ogół nie ma po co zmniejszać wartości filtra do mniejszego.
Higiena jamy ustnej
3–6-latki wymagają nadal niezwykle systematycznej pielęgnacji uzębienia i jamy ustnej. Zęby należy myć po każdym posiłku (szczoteczką i pastą przeznaczonymi dla tego wieku), a przynajmniej dwa razy dziennie. Wskazane jest zabezpieczanie już wyrzniętych zębów fluoryzacją kontaktową. Konieczne są systematyczne wizyty u stomatologa.
Zakażenia dróg oddechowych
Zakażenia dróg oddechowych to schorzenia najczęstsze. W przeważającej mierze (60-90%) pierwotną ich przyczyną są wirusy.
Aby doszło do zakażenia, a w następstwie do rozwoju stanu zapalnego błony śluzowej dróg oddechowych, wirusy muszą pokonać szereg barier obronnych służących eliminacji czynnika zakaźnego.
Jeśli ta niespecyficzna bariera zostanie pokonana, wirusy wnikają do komórek nabłonka. Część komórek ulega martwicy i złuszczeniu, a część zmienia jedynie swój wygląd i funkcje fizjologiczne. Uszkodzeniu czynnościowemu i fizycznemu ulegają rzęski pokrywające nabłonek dróg oddechowych oraz gruczoły produkujące ochronny śluz i inne substancje obronne. Te zniszczenia prowadzą do wyzwolenia stanu zapalnego w drogach oddechowych, w przebiegu którego uwalniane są różnego typu tzw. mediatory zapalenia, czyli związki nasilające stan zapalny, odpowiedzialne za typowe objawy zakażenia dróg oddechowych.
W początkowym okresie infekcji dróg oddechowych pojawiają się: stan podgorączkowy lub gorączka, uczucie zatkania nosa, upośledzenie słuchu, ból głowy, gardła, czasem tchawicy, trudności w połykaniu, suchy męczący kaszel oraz obfita wydzielina z nosa, a także łzawienie oczu. Okres ten trwa na ogół od 2 – 5 dni.
Po tym czasie pojawia się wzmożone wydzielanie gęstego, lepkiego śluzu. Ta faza także trwa kilka dni.
W niekorzystnych warunkach dojść może do rozwinięcia się trzeciej fazy, fazy nadkażenia bakteryjnego, charakteryzującej się pojawianiem się ropnej wydzieliny z nosa, zatok, oskrzeli czy płuc.